Takich i podobnych cytatów jest bardzo wiele, co czyni kawę lub jak to mówią o "czarne złoto" jednym z najważniejszych aspektów życia na świecie.

Kawa powszechnie uznawana jest za drugi najważniejszy towar handlowy na świecie, zaraz po ropie naftowej, osiągając wartość rynku szacowaną na ok. 100 miliardów dolarów. 

Rocznie mieszkańcy naszej planety wypijają ponad 400 miliardów filiżanek tego aromatycznego napoju i zdecydowana większość z nas nie wyobraża sobie bez niej poranka, spotkania z przyjaciółmi, czy wyjścia na miasto.

Swoją nazwę kawa wzięła od starego arabskiego słowa „gahwah” i tureckiego „kahweh”, co znaczy „usuwający zmęczenie” i „siła podnosząca”.

• Pierwsze w pełni profesjonalne plantacje kawy powstały na Bliskim Wschodzie w 1300 r.
• Pierwsza kawiarnia została otwarta pod koniec XV wieku w Stambule.
• Początkowo kawa w świecie chrześcijan była uważana za napój pogański. Dopiero w XVI w papież Klemens VIII ogłosił, że kawa nie jest dziełem szatana i wierni mogą pić ją bez obaw.
• Kawa trafiła do Polski w 1683 r. Jan III Sobieski przywiózł ją jako zdobycz po bitwie pod Wiedniem.
• Pierwsza polska kawiarnia powstała w 1724 r. Znajdowała się w okolicach Ogrodu Saskiego w Warszawie.

Arabika, robusta i inne gatunki

Kawa dzieli się głównie na delikatną, aromatyczną Arabikę (najpopularniejsza) oraz mocną, gorzką i kofeinową Robustę, uzupełniane przez niszowe gatunki jak Liberika czy Excelsa. Istnieją setki odmian kawowca, ale to te dwa główne dominują rynek, różniąc się smakiem, kształtem ziaren i warunkami uprawy. 

Coffea Arabica (Arabika)

• Charakterystyka: Najbardziej ceniona, stanowi 60-70% światowej produkcji. Ma łagodny, słodki, złożony smak z nutami owoców, kwiatów, czekolady i wyższą kwasowość.
• Uprawa: Trudna, wymaga wysokich górskich terenów (Ameryka Płd., Afryka).
• Ziarna: Płaskie, podłużne, z rowkiem w kształcie litery „S”. 

Coffea Canephora (Robusta)

• Charakterystyka: Intensywna, mocna, bardziej gorzka, orzechowa, o wyższej zawartości kofeiny. Tworzy gęstą cremę w espresso.
• Uprawa: Bardzo odporna na choroby i szkodniki, rośnie na niższych wysokościach (Wietnam, Brazylia, Indie).
• Ziarna: Mniejsze, bardziej okrągłe, z prostym rowkiem. 

Inne gatunki i ciekawostki

• Choć istnieje ponad 120 gatunków kawowca, poza dwoma głównymi, spotyka się także:
• Coffea Liberica (Liberika): Rzadka, o wyrazistym, specyficznym smaku.
• Coffea Excelsa: Niszowy gatunek o unikalnym profilu.
• Hybrydy i odmiany: Gatunki krzyżują się, tworząc hybrydy. Znane odmiany arabiki to np. Typica, Bourbon, Geisha. 

Arabica vs. Robusta - podsumowanie różnic

• Smak: Arabika – delikatna/owocowa; Robusta – mocna/gorzka.
• Kofeina: Robusta ma jej znacznie więcej.
• Zastosowanie: Czyste gatunki lub blendy (mieszanki), np. klasyczne włoskie espresso 60/40. 

Najdroższe kawy na świecie

Najdroższe kawy świata, takie jak Black Ivory Coffee i Kopi Luwak, zawdzięczają swoją cenę unikalnym, zwierzęcym procesom trawiennym, które nadają ziarnom niezwykle łagodny smak. Koszt kilograma potrafi sięgać od 2000 do ponad 10 000 zł, co wynika z niskiej wydajności produkcji, ręcznego zbioru oraz wyjątkowego profilu smakowego. 

• Black Ivory Coffee (ok. 10 000 - 11 000 zł/kg): Produkowana w Tajlandii, uważana obecnie za najdroższą na świecie. Ziarna arabiki są trawione przez słonie azjatyckie, co niweluje gorycz i nadaje czekoladowo-przyprawowy aromat.
• Kopi Luwak (ok. 2000 - 5000 zł/kg): Kawa z cywet (łaskunów) z Indonezji. Zwierzęta zjadają najlepsze owoce, a ziarna przechodzą przez ich przewód pokarmowy, zyskując łagodny, czekoladowo-karmelowy smak.
• Saint Helena (ok. 500-1000 zł/kg): Uprawiana na wyspie św. Heleny na Atlantyku, znana z bardzo wysokiej jakości ziaren o wyjątkowym aromacie, docenianym już przez Napoleona.
• El Injerto (ok. 400-500 zł/kg): Pochodząca z Gwatemali, wielokrotnie nagradzana tytułem najlepszej kawy na świecie, charakteryzująca się staranną, ręczną obróbką.
• Jamaica Blue Mountain (cena bardzo wysoka, zależna od plantacji): Znana z ziaren o niebiesko-zielonkawym odcieniu, uprawiana na Jamajce. Ma delikatny, lekko kwaskowy smak bez wyraźnej goryczy.

Jednak co roku na aukcjach zdarzają się bardzo wysokie ceny, szczególnie w ostatnich latach i są to kawy z Panamy, tzw. GESHE (gejsze). W 2025 rekord pobiła gesha z plantacji Hacienda La Esmeralda na zdjęciu poniżej, której kilogram wylicytowano za 30 204 dolarów USD.


 

Ciekawoski kawowe

Jeśli chodzi o konsumentów, na pierwszym miejscu plasują się Finowie. Na jednego mieszkańca tego kraju przypada aż 12 kg kawy. Dla porównania, Polacy znajdują się na 45. miejscu w tym rankingu, konsumując średnio 4 kg kawy rocznie.

Wielkie korporacje na ogół oferują nam kawy ciemno palone. Mają one większą trwałość, ale też bardziej ujednolicony smak. Jasno palone ziarna mają bardzo bogaty profil sensoryczny.

W 1906 r. Luigi Bezzera skonstruował pierwszy ekspres ciśnieniowy. To dzięki takim maszynom powstaje espresso.

Pierwszą kawiarkę opracował w 1918 r. Alfonso Bialetti. Jego nazwisko nosi dziś firma znana na całym świecie z kawowych akcesoriów.

W 1941 r. Peter Schlumbohm skonstruował chemex. To eleganckie naczynie do parzenia przelewowego.

Najmłodszy sposób parzenia to aeropress. Powstał w 2005 r. dzięki Alanowi Adlerowi.

29 września obchodzimy Międzynarodowy Dzień Kawy. Jej picie jest częścią światowej kultury i wywiera pozytywny wpływ na zdrowie.

Efekt pobudzenia, który odczuwamy po wypiciu espresso, nie wynika z działania kofeiny, lecz z samego smaku kawy. Jest on tak intensywny, że zmusza nasze szare komórki zajmujące się interpretacją bodźców do bardziej wytężonej pracy. To zaś zwiększa przepływ krwi w mózgu. Czym dłuższa ekstrakcja tym mocniejsza kawa, czyli kawa parzona, tzw. fusiara będzie najmocniejsza.

Dlaczego po kawie od razu chce się biec do toalety? Ponieważ kawa stymuluje i zwiększa aktywność ruchową okrężnicy. Dzieje się to już nawet kilka minut po pierwszym łyku.

Cykl życia drzewka kawowego to około 50 lat, z czego przez 30 lat rodzi owoce.

Nazwa cappuccino wywodzi się od zakonu Kapucynów (cappuccini). Co zakonnicy mieli wspólnego z mleczną kawą? Kluczem do rozwiązania tej zagadki jest barwa ich habitów. Brązowy kolor przypominał Włochom barwę powstającą po zmieszaniu czarnej kawy ze spienionym mlekiem i właśnie stąd charakterystyczna nazwa!

Przyjmuje się, że dorosły człowiek może spożyć do 400 mg kofeiny na dobę – to cztery kubki porządnej, mocnej kawy. Już jedna filiżanka kawy dziennie może poprawić pracę jelit. Regularne picie dwóch filiżanek kawy zmniejszy ryzyko niewydolności serca nawet o 30% Trzy kawy dziennie pomogą zmniejszyć ryzyko udaru.

Jednym z najbardziej spektakularnych rekordów kawowych jest największa filiżanka kawy na świecie, którą przygotowano w Kolumbii w 2019 roku. Ta gigantyczna filiżanka mieściła aż 22 739 litrów kawy, co odpowiada ponad 90 000 standardowych filiżanek espresso! Jednak już wcześniej, w 2014 roku, południowokoreańska firma Caffe Bene również zrobiła wrażenie, przygotowując kubek kawy o pojemności 14 228 litrów. Naczynie mierzyło 3,3 metra wysokości i 2,62 metra średnicy – naprawdę imponujące osiągnięcie!

Astronauci też zasługują na chwilę kawowej przyjemności. W 2015 roku na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zainstalowano ekspres o nazwie ISSpresso. Teraz espresso w kosmosie to nie science fiction, a codzienność – no dobrze, przynajmniej dla wybrańców przebywających na orbicie.

Nepal raczej kojarzy się z herbatą i trekkingiem, ale niewielkie plantacje kawy w regionie Palpa robią wrażenie. Kawy z Nepalu mają łagodny profil smakowy, z nutami kwiatowymi i delikatną słodyczą. Są uprawiane w sposób zrównoważony, co dodatkowo wspiera lokalne społeczności.

Chcesz otrzymywać porcję ciekawostek o kawie i nie tylko dołącz do naszego newslettera,

LUB

Śledź naszą stronę oraz profil na FB i LinkedIn, aby być na bieżąco.